Niemand meer in de zaal

 
image
 
Swans
The seer
2012

 

Er is een foto van Michael Gira waarop hij een bord vasthoudt met ‘I am not insane. I am reactivating Swans’.

Als u zich daarbij een reünie à la The Stooges voorstelt – vervanging zoeken voor wie dood is, oude hits koppelen aan een nieuwe, een beetje tegenvallende plaat: het sinds 2010 heropgerichte Swans doet daar niet aan mee, en niet alleen omdat ze geen hits hebben.

Gira’s vorige carrières liggen compleet in de as, meestal wordt de feniks die eruit herrijst snel de nek omgewrongen, heel af en toe mag het gevleugelde fabeldier een overschotje of een afleggertje van vroeger doen… en die dreun of dat ritme wordt onmiddellijk van zijn oorsprong losgerukt en krijgt een waterkans om in de met de geluidsmuur flirtende, erg lichamelijke liveoptredens te overleven als riff, als productie-idee, als structuur. Dát en niks meer. Swans doet wel en ziet nooit meer om. Swans herhaalt soms minutenlang dezelfde noot, hetzelfde akkoord, hetzelfde 1-2-3-4-5-6-bwaangggggg, dat wel. Maar Swans herhaalt zichzelf niet.

Wat voorafging? Kort door de bocht: twee carrières. De eerste was er één in de industrial: in het geval van Swans minder een rek-je-strek-je met stroboscooplicht en camouflagenet, en meer een onverbiddelijk raderwerk van lawaai en gedreun dat voortstuwde naar volslagen onzichtbaarheid en nihilisme. Ik herinner me de maxisingle ‘Time is money (bastard)’: de vraag ‘Waarom in mijn vrije tijd luisteren naar de geluiden van de fabrieken (Marie Thumas, Mechelen en Danone, Rotselaar) waar ik vakantiewerk had gedaan?’ kwam geregeld op. Sonic Youth toerde ooit met hen. Ze wilden altijd eerst spelen, omdat er na Swans niemand meer in de zaal stond.

Er is ook altijd een andere Swans geweest, één die achteloos een schitterende trage song achterliet, één die opgetekend lijkt door de dóde Johnny Cash en naar de periode 80-90 werd opgestuurd. De playlist onderaan begint op die manier. Omdat je zo pas écht hoort hoe goed Swans vandaag zijn.

Maar we hadden nog een tweede carrière beloofd: die van The Angels Of Light begin deze eeuw. Noise op fluistertoon, met hier en daar handclaps, mondharmonica en – wie ooit het meer dan één fatsoensgrens overschrijdende vroege werk van Swans had ondergaan geloofde het pas bij een tweede beluistering – een koortje vol fa-fa-fa-fa’s. Gira schreef zijn songs nu voltijds op akoestische gitaar. Akkoord, Bon Iver zou hij nooit worden, maar er zat een folk- en countryman in hem. Hij hield er een nieuwe cowboyhoed, een huis op het platteland en een job als producer / do it yourselfplatenbaas / administratief hulpje (van zichzelf!) aan over, evenals het respect van jongere, op de minder platgetreden paden reizende muzikanten.

 
image
 

Het recente ‘The seer’ is de tweede plaat van de tweede Swans. Mag het kort? Ik hoor de jaren 90 toen de groep ter hoogte van ‘White light in the mouth of infinity’ en ‘Love of life’ al eens bijna-traditioneel-psychedelisch kleurde. Er is een riff die twijfelt tussen The Jesus Lizard en Captain Beefheart. Een doedelzak. Andere invloeden zijn de Axiomlabel-gelegenheidsgroepen zoals Material die koppig hun geheel eigen soort wereldmuziek maakten, The Doors van ‘The end’ en Pink Floyd die Eugene nog eens waarschuwen voorzichtig te zijn met die bijl. Karen O. van Yeah Yeah Yeahs doet mee. Stop!

Want het is 22 juni 2013 en ik sta op rij 7 voor podium 2 in recreatiepark Beekse Bergen en ik zie Michael Gira een uur lang soundchecken en predirigeren en orders geven, en hij zou nog een uur langer voorbereidingstijd willen, want de gong en gitaren en vibrafoon en klarinet en hammered dulcimer (wordt die eigenlijk altijd met strijkstokken bespeeld?) moeten in de juiste balans gebracht worden… en dan zijn ze daar allemaal: een drummer die een goeie drummer én een gediplomeerd sportkotter moet zijn, anders haalt hij het einde niet; een percussionist/dulcimer- en klarinetspeler die ergens in het diepe een Nibelungenring bewaakt; op tweede gitaar Clint Eastwood die aan twee pakjes kauwgom per dag zit; een bassist van een generatie jonger die waarschijnlijk via Godspeed You! Black Emperor zijn vuisten als antennes richting hemel heeft leren steken; een man die twee lap steels afwisselend doet klinken als een orgel en een in een wolfsklem gesukkeld dier; en Gira zelf die na een intro die al luider klinkt dan de rest van het deelnemersveld teken doet dat het onweer mag losbarsten.

Waarna een mens eerst zijn ingewanden opnieuw op de juiste plaats propt en ‘Wat geweest is, is geweest’ prevelt, en dan pas vaststelt dat vooral nieuwe ideeën uitgeprobeerd worden die op de volgende Swansplaat zullen staan. Van ‘The seer’ kan ik alleen stukken thuisbrengen: de plaat is in de beste Swanstraditie duidelijk niet meer dan een wegwijzer naar weer iets anders: naar nóg meer licht, zo blijkt uit het in 2014 uitgebrachte ‘To be kind’, dat op 25 september in de AB het vertrekpunt zal zijn. ‘See you in a year or so’, zei Gira dus terecht aan het eind van dat overdonderende 2013-optreden dat ik niet verder kan of wil beschrijven.

‘Oordopjes zijn aan te raden’, waarschuwt Gira in een interview. ‘Aarsdop op maat niet verplicht’. Die grap alleen al herleidt een pak succesvolle groepen met een kleffe synthesizer te veel – moét Depeche Mode echt heel de tijd de referentiegroep zijn? – tot kunstenaars die hun cd’s in een groot Kindersurprise-ei zouden moeten verkopen.

Bruce Springsteen over een geslaagd optreden: ‘For an adult, the world is constantly trying to clamp down on itself. Routine, responsibility, decay of institutions, corruption: this is all the world closing in. Music, when it’s really great, pries that shit back open and lets people back in, it lets light in, and air in, and energy in, and sends people home with that and sends me back to the hotel with it. People carry that with them sometimes for a very long period of time.’

Ik denk dat ik het Swansoptreden dat ik in een nokvolle tent meemaak op het Best Kept Secret-festival – voor de groep een zoveelste ‘uitverkocht’ op rij, en wat dit soort concerten anders maakt dan vroeger: veel vrouwen en geen gecrepeerde spinnenkoppen in het publiek – dat ik die gebeurtenis voor een héél lange periode met me zal meedragen. Waarvoor oprecht dank.

 

 
 

 

One thought on “Niemand meer in de zaal

  1. Pingback: Een vakantie met Reisbureau De Wolkbreuk | Honderd

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s