Dream baby dream

 
image
 
Bruce Springsteen
Nebraska
1982

 

Nebraska betekent ‘vlak water’. Ñí Brásge was de naam die de Otoe-indianen gaven aan de rivier die nu Platte River heet. De Duitsers en Tsjechen die in de 2e helft van de 19e eeuw de streek binnenreden maakten er Nebraska van.
 
image
 
Bruce Springsteens ‘Nebraska’ is een plaat van 1982. Het is in de tijdslijn exact de middenstip tussen ‘The river’ (1980, goud) en ‘Born in the U.S.A.’ (1984, multi-triple-platinum, alleen Michael Jackson bleef populairder).

‘Nebraska’ is een door Springsteen op z’n eentje (en thuis bij een kop koffie) opgenomen viersporendemo die ei zo na op cassette moest worden uitgebracht. Reden? De op te laag volume opgenomen songs moesten bij het masteren ruisonderdrukkend worden opgelapt met een middeltje veel straffer dan Dolby, want er pakte aanvankelijk niet veel op vinyl. Wat aan die Rauschunterdrückung voorafging: Springsteen had de songs ook met zijn E Street Band opgenomen, maar de viersporenopnamen bleken de desolate sfeer veel helderder te vatten.

Berichtje uit 2012 dat zomaar ergens ’s middags opduikt op alle krantensites: ‘Kort na het afwerken van ‘Nebraska’ moest er een psychotherapeut aan te pas komen om de destijds met een depressie kampende Bruce Springsteen van zijn (serieuze) zelfmoordneigingen af te helpen. Dat is te lezen in de nieuwste editie van het tijdschrift The New Yorker. Oorzaken van zijn problemen waren een onverwerkte traumatische ervaring in zijn jeugd en het feit dat hij middenin een overgang zat van ‘nobody’ naar wereldster. Dankzij therapie leerde Springsteen beter omgaan met zijn roem.’

Is niks van gelogen. Wat wel een beetje wringt aan zo’n typisch we-lichten-een-quote-uit-een-stuk-en-we-hebben-zelf-een-online-stuk: dat van die depressie en die therapeut staat op bladzijde 15 van de prints die hier voor me liggen. De zeer gelaagde en uiterst genuanceerde reportage van Pulitzerprijswinnaar David Remnick is langer dan een magazine dat in het weekend uit de krant valt.

Na wat begrijpend lezen beginnen in deze minibiografie een paar rode draden en patronen op te vallen.

1. Wie wordt er gemist in de E Street Band? De doden zijn een saxofonist en een toetsenist die 30 jaar met de groep hebben getoerd. Springsteen: ‘There are absences that are hanging there. That’s what we’re about right now, the communication between the living and the gone. Those currents even run through the dream world of pop music’.

2. Het bizarre, maar indrukwekkende heen-en-weer van Springsteen: van songs over economische recessie naar fuifbeesten die de good times laten rollen… van roze cadillacs en een hek rond zijn ranch naar Woodie Guthrie’s ‘This land is your land’ (met de eigendom-is-diefstal-strofe erbij)… van centrum-linkser engagement naar vijfsterrenhotels… van een speech op het podium naar de show die moet verdergaan… van die drie uur durende show naar leeftijdbeperkingen die beginnen op te duiken… van een vuist in de lucht voor Mexicanen die op gevaar voor eigen leven de VS binnensluipen naar een nieuwe Titiaan of Delacroix in de privécollectie van zijn manager… en ook van de zwarte hond genaamd depressie die de artiest meezeult naar de transformatiedeur die naar het podium leidt: op dié plek wordt hij pure, onversneden hoop en louter positieve uitstraling. Springsteen zelf: ‘It’s half a joke. I go onstage and – snap – ‘Are you ready to be transformed? What? At a rock show? By a guy with a guitar? Part of it is a goof, and part of it is: ‘Let’s do it, let’s see if we can’.

3. Bruce Springsteens vader. Oké, rock is een verhaal van vaders en zonen. Gitarist Steven Van Zandt relativeert het verhaal van Springsteen: ‘Alle vaders waren in die tijd angstaanjagend’ en ‘Die mannen kwamen uit de oorlog, en hadden de suburbs gebouwd, en wat deden wij? Ons verkleden als meisjes.’ Maar Springsteens bijna altijd zwijgende, na een rotdag op het werk in een donkere keuken sixpacks hijsende depressieve vader heeft serieuze sporen nagelaten: ‘It’s the subject of my life. It’s the thing that eats me and always will. My life took a very different course, but my life is an anomaly’.

Pre-Nebraskasongs als ‘Adam raised a Cain’ en ‘Independence day’ gaan al over de vader. Iedereen die Springsteens lange jaren 80-speeches heeft gehoord, weet dat de paar positieve woorden die zijn vader tot hem richtte dé essentiële krop-in-de-keelmomenten zijn. Voorbeeld? De liveversie van ‘The river’. Springsteen heeft jongens uit New Jersey niet weten terugkomen uit Vietnam, wordt een paar jaar later zelf afgekeurd voor legerdienst en verwacht van zijn vader een donderpreek. Maar die komt er niet.

Mooiste live-intro: die op een concert in 1990 van de Nebraska-song ‘My father’s house’, dat verhaalt over nachtelijke (droom)ritten naar het ouderlijke, inmiddels verlaten huis. De therapeut vertelt hem dat er iets heel slechts is gebeurd, dat hij ernaar teruggaat, en dat hij denkt dat hij iets kan oplossen door ernaar terug te gaan. ‘And I sat there’, zegt Springsteen tot de menigte, ‘and I said: ‘That IS what I’m doing’. And he said: ‘Well, you CAN’T.’
 

 
De song ‘Born in the U.S.A.’ dateert ook van deze demoperiode, maar werd opzij gelegd voor later, met de ons allen bekende gevolgen. Nadat een invloedrijk conservatief journalist verslag deed van een Springsteenoptreden en compleet naast de geëngageerde teksten luisterde en de artiest reduceerde tot het patriottische ‘Born in the U.S.A.’-refrein – Yankee Doodle Springsteen was de titel van het verslag – kwam de vreselijke Ronald Reagan een week later voor de dag met zíjn rechtse recuperatiepoging: ‘America’s toekomst ligt besloten in de boodschap van hoop in songs geschreven door New Jersey’s onovertroffen Bruce Springsteen.’ De artiest was razend, begon opnieuw de ‘Nebraska’-demo te spelen die de tekst beter uitlichtte, en kondigde vanop het podium ook de song ‘Johnny 99’ aan, over een man die ontslagen wordt, dronken is en iemand neerschiet; hij wordt veroordeeld tot 99 jaar gevangenschap en vraagt om gewoon ter dood gebracht te worden. Stuk tekst waarin Johnny iets zegt in de rechtbank: ‘Now judge I got debts no honest man could pay / The bank was holdin’ my mortgage and they was takin’ my house away / Now I ain’t sayin’ that makes me an innocent man / But it was more ’n all this that put that gun in my hand’. Springsteen vanop een podium: ‘Ik hoorde dat de president mijn naam vermeldde, en ik vroeg me af welke plaat van mij hij het liefst hoort. Het zal wel niet ‘Nebraska’ zijn.’
 

 
De donkerte van ‘Nebraska’ dus. De New Jersey Turnpike wordt genomen, maar ’t is een zaak van ridin’ on a wet night, met een revolver in het handschoenenkastje, zonder rijbewijs en met talk radio die de man aan het stuur elk moment gek gaat maken. De zin ‘Debts no honest man could pay’ komt twee keer voor. Eén keer heeft een jonge man de bedoeling om z’n liefje op te pikken en de horizon tegemoet te rijden, maar hij zingt: ‘Last night I met this guy and I’m gonna do a little favor for him’; in Atlantic City, dus een klus in het zwart, en wie weet nog veel erger.
 

 
Eén keer pikt iemand zijn liefje écht op, en in zin 2 sterven meteen ten innocent people. De ikfiguur is Charles Starkweather. Die pikt in 1958 Caril Am Fugate op. Ze vluchten. Er vallen 10 doden. Starkweather toont later geen berouw. Terrence Malicks prachtige film ‘Badlands’ gaat over dit alles behalve komische duo. Springsteens vertelling is nóg huiveringwekkender.
 

 
Hét horrormoment op deze op twee uitzonderingen na – ‘Used cars’ en ‘Open all night’ – zeer koude en onverschillige vertelling is het door het eveneens alles behalve komische duo Suicide beïnvloede ‘State trooper’. Suicide was Martin Rev en Alan Vega. Ze choqueerden zelfs downtown New York met een melange van reverb, ijskoude synthesizers, hautaine playback, fuck you-zonnebrillen, fifties rock’n’roll en industriële noise. Hun meest genadeloze song is ‘Frankie Teardrop’: een man verliest z’n job, en brengt vrouw en in de wieg liggende baby om. Na veel ontregeling en veel geschreeuw stottert Vega: ‘We’re all Frankies / We’re all lying in hell’. Fuck! Echt waar, wat een song! ‘Mister state trooper, please don’t stop me’, zingt Springsteen, die uitgerekend de sfeer van dié Suicidesong unplugt: ‘Maybe you got a kid maybe you got a pretty wife / the only thing that I got’s been botherin’ me my whole life’. De hoofdpersoon bedoelt: laat me met rust, trooper, of ik knal je kop eraf. De Whoa!, de Oe-hoe! en het schelle Hoo! zijn de drie indrukwekkendste momenten van ‘Nebraska’.
 

 

 
Springsteen laat Suicide ook later in z’n carrière niet met rust: hij zal hun ‘Dream baby dream’ coveren, hij herneemt en herneemt de Dream baby dream-mantra, en weeft gaandeweg hoop en verlossing in, stijl ‘I just wanna see you smile’. Een zeer mooie gospel. Geschreven vanuit ervaring met depressie? ‘Waarschijnlijk’ is een kwisantwoord het opgooien waard.
 

 

 
‘Nebraska’ is een krachttoer. En lef buiten categorie. Armoede, ellende, misdaad, een moordenaar die zegt: ‘I guess there’s just a meanness in this world’, ze worden nergens overwonnen of gerelativeerd door streetwise gedrag, een kwinkslag of geloof in beterschap, nochtans dé handelsmerken van Springsteen voor én na ‘Nebraska’.

Correctie: er gloort een héél klein beetje hoop in afsluiter ‘Reason to believe’. Een man staat in de kerk te wachten op zijn bruid, maar ze komt niet opdagen. Hij staart in de rivier, verwonderd dat alles stroomt: ‘He’s wonderin’ where can his baby be / Still at the end of every hard earned day people find some reason to believe’.

Men noemt Springsteen The Boss. Iedereen die een van zijn grote misvieringen heeft bijgewoond weet waarom. Ik heb gewoon geprobeerd te vertellen dat hier en daar iemand meeluistert vanuit ‘Nebraska’.
 

 

 

One thought on “Dream baby dream

  1. En deze ook nog eens van onder het stof gehaald. Mijn Vlaamse kop botste nogal eens onzacht tegen het zware Amerikaanse accent van De Baas aan. Maar ik luister opnieuw, en zie: een boekje vol teksten, en dan jouw tekst. Ik begin het te begrijpen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s