Erger dan een kind verliezen

 
image
 
Spinvis
Spinvis
2002

 
 
‘De sneltram en het kruispunt / en het zwembad / U bevindt zich hier’
‘Herfst en Nieuwegein’

Rewind naar 2002. Ik neem vanuit Utrecht de sneltram naar Nieuwegein-Zuid. Ik rij voorbij het zwembad. Bij het uitstappen zie ik het U bevindt zich hier-bord al van ver staan. Ik ontmoet Spinvis (in die dagen nog gewoon Eric de Jong en zijn computer) in het voorlaatste huis van de nieuwbouwwijk. Waar die wijk ophoudt begint een natuurgebied. Nederland is veel duidelijker gezoneerd dan België.

De Jong vertelt dat alle Spinviselementen pas bij mekaar zijn gekomen toen hij zijn teksten schreef én zong; tevoren had hij alleen stemmen van de radio gebruikt. Hij zegt dat zijn woorden moeten rollen: ‘Het moet spreektaal zijn, geen poëtische constructies. Als ik zing: ‘Neem dan godverdomme geen kind dan’, is de tweede ‘dan’ de mooiste, vind ik. Dat is de spreektaal-‘dan’.

Zijn songs zitten vol zo terloops mogelijke herinneringen. Voor die ene herinnering die de tekst heeft gehaald, zijn er honderd andere gesneuveld. De tekst ‘Voor ik vergeet / Koninginnedag / en wie toen mijn vrienden zijn geweest’ is terloops. In ‘De talen van mijn tong’ zegt een Liegebeest: ‘Ik zal je zeggen dat ik neergestoken ben toen ik een jaar of 12 was’. Kon ook een andere leugen geweest zijn.

Spinvis vertelt dat hij het meest wegsnijdt als de tekst te bedoelerig is, als de tekst het ritme niet meer volgt, als iets te expliciet wordt of te symfonisch. De fouten die op cassettes belanden als je de bandopnemer niet snel genoeg hebt uitgezet interesseren hem. Die onbewust opgestapelde geluidslagen is hij gaan gebruiken.
 
image
 

De bricolagesfeer van de plaat was in 2002 al zo vintage als buizenversterkers en een Tigra-asbak in de woonkamer van een niet-roker. Je hoort de knip-en-plak zelfs tussen de liedjes in: raar stemmetje, kinderkoortje, rumoerige kinderen naar wie vader roept: ‘Jongens!’

De hoofdzaak: drie kwart van de songs zijn uitstekend. Ze worden verteld vanuit een zekere noodzaak, maar hebben ook het laat-maar-hangen van een dag naar zee of een treinstaking.

Het Spinvisdebuut was net af voor de aanslag op Pim Fortuyn, dus bij het maken van de tekst van ‘In staat van narcose’ heeft de Jong toevallig een poëtisch-profetisch balletje aan het rollen gebracht: ‘Ik zweefde over steden / maar nu lig ik hier neergekwakt op het beton’. En verder: ‘Er blijft altijd iemand liggen in de cirkel / en het publiek applaudisseert.’

De Jongs eerste post-Fortuynindrukken luidden: ‘De sentimentele rouwsfeer roept een veel kwalijker sentiment op dan de man zelf. Alles wordt ook overdreven. ‘Het is erger dan je kind verliezen’, zag ik iemand op tv zeggen.’

Na het debuut ‘Spinvis’ volgen nóg veel mooie liedjes, die evenmin lineaire teksten bevatten, maar die muzikaal veel meer één vloeiende beweging zijn, en waarin soms een indierockgroep is te horen, en soms een psychedelischer ensemble. Het randje is er vergeleken bij het debuut wel een beetje af, en dus, tja, eigenlijk, krak en glitch en weet u: het doet allemaal een klein beetje minder pijn dan ‘Spinvis’. Maar dat mag.

Mooiste ‘Spinvis’-herinneringen: mijn dochter van 7 in de weer met zinnen als ‘Ik ben een vrouw van 40 met een sigaret / Ik heb een buitenaardse stof in mijn bloed’ en ‘Voor ik vergeet dat ik jarig was / en een Tic Tac in mijn neusgat had toen we naar Zeeland zijn gegaan’. Ikzelf, ondertussen luisterend naar de geniale terloopsheid van ‘Voor ik vergeet / vergeten ben / van die hersenscan / en van die toestand met dat huis / en dat ik zo iemand was die van alles wou / en niets begreep van de film waarin hij speelde / en de lafbek die hij was’.

Wat een plaat eigenlijk! Het meest emotionele invulformulier van de Lowlands!
 

 

Voetbaltrauma

 

‘Iedereen kijkt naar voetbal / en een vent zeurt aan je kop / wat wil die man in hemelsnaam / hoe kom je hier / hoe kom je hier vandaan’

Spinvis – ‘Bagagedrager’

2010. Ik denk dat ik mijn gestolen midlife-fiets gewoon door een nieuwe heb vervangen, maar een kenner verzekert me dat het dit keer om een prepensioenmodel gaat: ook goed. Ik rij ermee door Nederland, en mijn (dan) 14-jarige dochter rijdt mee.

Mijn plan is: fauna, flora, vergezicht, museum, ijsje, veerboot, nylon hechtstrips en campinggas niet vergeten, en onderweg ook onderzoeken wat The Opposites precies bedoelen met broodje bapao, broodje warm vlees.

 

image

 

Saboteur van dienst: het Nederlandse nationale elftal dat tot de (halve) finale(s) van het WK doorstoot en ervoor zorgt dat het land oranje wordt geverfd, en iedereen erbij hoort.

Dus ja, we rijden met onderweg gekregen oranje vlaggetjes door het vrij grauwe Amsterdam-Noord; even verderop staat gewoon een bord met daarop ‘Doe me eens een lol, neem de overkant voor de hondendrol’. We zien beemster en kwelder, grutto en scholekster. We fietsen over ophaalbruggen, langs pioenrozen en aardbeien in hangtuinserres. We kamperen in Stampersgat en Witmarsum. Op een vrijdagavond in een café in Nibbixwoud kunnen we vaststellen dat Lange Frans en Baas B. gelijk krijgen als ze rappen: ‘Ik kom uit het land waar Andre Hazes / over 100 jaar in elk café nog steeds de baas is’. We rijden over het Hollands Diep en over de Afsluitdijk.

We bekijken de halve finale van het WK samen met dronken Geert Wildersfans in een buitenwijk in Dordrecht en de finale in een campingkantine in Friesland.

De dag na de nederlaag tegen Spanje, als de oranjevlaggetjes op een hoop zijn gekeerd, draait de radio non stop Nederlandse klassiekers. Het volkslied van Lange Frans en Baas B. over ‘het land van Pim Fortuyn en Volkert van der G. / Het land van Theo van Gogh en Mohammed B.’ kan in de playlist niet ontbreken: ‘Het land van’ is dé schijf om het ‘voetbaltrauma’ (een belachelijk woord) te helpen verwerken. In het lied rijmt ‘Johan Cruijf en Abe Lenstra’ op ‘Het legioen laat de leeuw niet in z’n hemd staan’.

 

 

De song is een pak beter dan de schopfinale van Oranje (een ploeg die met beenhakken het spel van de tegenstander ontregelt), beter ook dan de man die ik tijdens het Nederlands volkslied naar z’n zoon hoor roepen dat-ie z’n RECHTERhand op z’n hart moet leggen, en beter dan dat alomtegenwoordige, nijdige gevuvuzela. De muziek van Spinvis, die is in geen velden of wegen te bekennen.

 

 

‘Het was lang geleden, een eeuwigheid / je fietste op de afsluitdijk’, gaat het ergens. Wat ik op míjn fietsreis leerde? De waterkering die de Afsluitdijk heet – links de Waddenzee, rechts het zoet water van het IJsselmeer, daartussen een recht stuk beton van 30 eindeloze(!) kilometer – die waterkeringsmuur was al klaar in 1932. Kostte enorm veel geld, maar redde in 1953 ook enorm veel levens.

 

image